رسالهء ماهيت نفس و انتساب آن بشيخ رئيس ابو على سينا از جملهء كتب و رسائلى كه ابن سينا در باب نفس تأليف نموده ، رسالهء حاضر است كه شيخ آن را ظاهرا بفرمان علاء الدوله ديلمى از روى « كتاب المعاد » به فارسى ترجمه كرده است . نام و عنوان اين رساله در نسخه‌هاى خطى و عكسى كه بدست آمده بعبارات مختلف ضبط شده است ؛ چنان كه در نسخهء دانشمند مكرم حضرت آقاى درّى و نسخهء كتابخانهء ملك « رسالة فى ماهية النفس و سعادتها و شقاوتها فى النشأة الاخرى » و در نسخهء آستانهء رضوى « رسالة فى النفس للشيخ الرئيس ابى على الحسين بن عبد اللّه بن سينا اعلى اللّه درجته » و در نسخهء فاتح « در نفوس » و در نسخهء كتابخانهء سلطنتى « رساله در معرفت و فلسفه مزاياى نفس » و در بعضى نسخ ديگر « رسالة الفصول » و يا « النفس الناطقة الانسانيه » و بالاخره در نسخه‌اى كه اساس و متن تصحيح قرار گرفته « ماهيت نفس » ذكر گرديده است . چنان كه اشاره كرديم ، رسالهء « ماهيت نفس » ترجمه كتاب المعاد است و چون در ميان آثار و تاليفات ابن سينا ، دو رساله به اين نام وجود دارد : يكى « كتاب المعاد » و ديگرى « رسالهء اضحويه » مشهور برسالهء معاد . بنا بر اين لازم است قبل از بحث دربارهء خصوصيات رسالهء نفس و شرح و بيان و علل و جهات انتساب آن بشيخ رئيس ، مختصرى راجع به دو رسالهء مزبور گفته شود :